- úåùôðä éãééö øìî ïãå äéôåö ìù íøôñ êåúî çå÷ì äæ ÷øô
"ùôåç" øúà .1998 áéáà-ìú ,ïúéá-äøåîæ úàöåä , "äáåùú"ì äáåùú
.øúàá íéòè÷ä íåñøôì åúîëñä ìò ì"åîì äãåî

ìë éìá ,ùâøáå áìá ,íééùîîä íééçá íéãåäé åððä åðçðà" :áúë øðøá íééç óñåé øôåñä
åðì ø÷éù äî ìë .úåáåúë úåéåáééçúä ìë éìáå úåéèåìåñáà úåúéîà éìá ,úåéìëù úåøãâä
éìá - åðìù úéùôåçä úåäîä êåúî òáåðù äî ìë ,åðéðéòá êøò åì ùéù äî ìë ,äæä íåéë
."åðúåãäé éäåæ - äéäúù åæéà äéäú ,äéôëå ñðåà

ïåãøåâ .ã.à (1856-1922) ,éðåéö úåòã äâåä .íéìòåôä úòåðú ìù íéèìåáä çåøä éùðàî òáèä ìà äáéùì óéèäå ,éàì÷ç ìòåô äéä .äîãàä úãåáò ìàå

,åöøàì éãåäéä íòä ìù åúáéùå úéðåéöä äëôäîä ,äìëùää úôå÷úá éãåäéä íòä ìù åúééçú
,øåòéù åì ïéàù úåéåìâä õåáé÷ ãöá ,äéãáøì úéãåäéä úåáøúäå úéøáòä äôùä úàééçä
õøàá íúåôôåúñä ,ãçà ãöî :åúåìâ úåðù íééôìàá éãåäéä íòá øëåî äéä àìù áöî åøöé
íòì åôøèöäù íãà-éðá íò ,ììë íééúã íðéàùå ,íéðåù íééúã íéîøæî íéãåäé ìù úçà
úëìåä úéñëåãåúøåà úåøâúñä ,éðù ãöîå ,úøçà úéùôåç äøéçáá åà íéàåùéðá éãåäéä
ãöì ,íééùôåçå íééðøãåî íééç éñåôãì äîéìà úåãâðúäå äæò äáéà ééåìéâ áâà ,úøáåâå
äëìäá åãøîù ,íòá íéáø ìù íééèøôä íééçáå úåùéà éðéãá úøùôúî éúìá úéúã äééôë
øå÷î àéä äëìää åðúôå÷úá éãåäéä íòä éðá áåø øåáò .íäìù úåëîñä øå÷îë úéãåäéä
,úøå÷éá àìáå ,âúå âú ìëá äéô ìò âåäðì úáééçî àéä ïéà åæëëå úåëîñ øå÷î àìå äàøùä
.ììëá íà

."éãåäé åäéî" úøúåéîä äìàùá ïåéã øøâ ,íéáø íééç éîåçúá íéúåîéò øöéù ,äæ áöî
,úìöðúî äáåùú íáéùäá ãåëìéîì åòì÷ð íéáø íéìàùðå ,äéåâù äáåùú äãéìåî úøúåéî äìàù
,àùåðä ìù éèéìåôä ïôì ïàë ñðëð àì .íãéáù ÷ãåöäå ø÷éä ñëðä íò äååàâá úàöì íå÷îá
äàîá íéðåù íéãåäé çåø éùðàå íéâåä äåøéãâäù éôë ,"úåãäé"ì úåøãâä øôñî âéöð
:äðåøçàä

ç÷éð úåñéøòä úà" .äðéãîä äæåç ,ìöøä øåãåàéú áúë ,"íéøá÷ åðì ùé ,úåñéøò åðì ùé"
äéåàø êøã éàãå åæ ."øåçàî øéàùð íéøá÷ä úà .êééçîå ãåøå åðãéúò íðîðúî ïäá ,åðîéò
;åðúåãäé ìà äá ñçééúäì

ïåòîù åúòã úà äååéç - "úåáøú ìù ãñåî àéä úåãäéä .úã ÷ø äðéà úéøåèñéää úåãäéä"
;1907 ,"úéãåäé úåéîåàì ìù äðéøè÷åãä" åøôñá ,éãåäéä ïåéøåèñéää ,áåðáåã

,úåãäé íéìôøåòîä íéâùåîì íéñçééîù úåòîùîá ïáåîë äéåìú úåãäé éäî äìàùì äáåùúä"
,úåáøú ìù úçà äøåö êà àéä úã éøä - äìàä íéâùåîä úà ïéáî éðàù éôë .úåáøúå úã
úåáøúá ìëì íãå÷ àèáúä øáòáù ,øöåé éîåàì çåë àìà ,äìà úåøåöî úçà óà äðéà úåãäéå
;1913 ñøîá ,íòä ãçà áúë - "úåôöì ìëåð àì úàæ - ãéúòá àèáúé äæ äøåö åæéàá .úéúã

úåãçà ìù úéúøáç úøâñî :úéúøáç úåáøú øùàî úåçô àìë úøëåî úåéäì úáééç úåãäéä"
,íééúã íéâäðî ,úåøôñå äéç äôù ,úëùîúî äéøåèñéä ,úîééåñî õøà äæëøîáù úéîåàì
;"úéúøáç úåáøúë úåãäé" åøôñá ,ïìô÷ éëãøî áúë - "úåðîàå íé÷åç ,íéìâøä

õéáåáéì åäéòùé 'ôåøô òá÷ ,"úåãäéáù íééúåäîä íéáéëøîä ïî ãçà ÷ø àåä éúãä áéëøîä"
;äëøåò äéä àåäù ,úéøáòä äéãôåì÷éöðàá

,ãéáù øæòéìà 'ôåøô øàú ,"éãåäéä íòä éðá ìù úéîöòä úéúåáøúä äøéöéä àéä úåãäéä"
,úéãåäéä úåäæä úìàùá åúãîò úà ,íéìùåøéá úéøáòä äèéñøáéðåàá ìàøùé úáùçîì äöøî
àéä .íééçöðä äéúåøå÷îá äòåá÷ úéðåèìôà äàéãéà äððéà úåãäé" :áéçøî àåä øçà íå÷îáå
;"éãåäéä íòä ìù íééøåèñéä-íééúåáøúä åééç êéìäú

àåä íòä ìù åáåø áåø øùàë ,íåéë .åúåäæ úà äøéãâäå éãåäéä íòä ìù åúã äúéä úåãäéä"
àìà éãåäé êà åðéà åúåáøúî ÷ìç .åìù úåáøúä ìù áéëøî úåãäéä äååäî ,éðåìéç
áéëøîäå éãåäéä éãåçééä áéëøîä ïéá ïéìîåâ éñçé íéîéé÷ù ïáåîëå ,éìñøáéðåà
.ïåøéá ãåã ø"ã éðéì÷ä âåìåëéñôä ñøåâ ,"åìù éìñøáéðåàä

õøàá íåéä íééç íà" ,1990 úðùá ñðëá ïáö øéàé øîà ,"úéðåìéç úåãäé àéä éìù úåãäéä"
åéä àì íä éøä ,úååöéî éøîåù ,íééúãë íîöò úà íéøéãâîù íéãåäé ïåéìî éöçî äìòîì
úøãâäë ?éðåìéç éãåäé úåéäì éìéáùá äæ äî .äãå÷ð .úéðåìéçä úåãäéä àìîìà ïàë íééç
,éëðà ,ãçà å÷ .íéåå÷ éðù ìù ùâôîá ãåîòì åùåøéô éãåäé úåéäì éìéáùáù ,øîåà àöåî
âöééîå ,é÷ôà àåä éðùä å÷ä .úéãåäéä äéøåèñéää ,éãåäéä øáòä ìù úåøåãä óöø å÷ àåä
äæä å÷ä ìò .úéììëä äøáçá úéååùëòä úéãåäéä (úåéîåé÷ä) äéöðèñéñ÷àä úà ,íåé÷ä úà
.íéìùåøé ,ïåéöáå äá÷ñåîá ,÷øåé-åéðá ,áìçá ,ïàøäèá ,ñøééà-ñåðàåáá íéãåäéä íéàöîð
:äééàø ìù íéèåîéæà éðù éì ùé ,úéãåäéä úÌåéøåèñéää ìù ùâôîä úãå÷ðá ,úàæ äãå÷ðá
;"ìáú úåùáé ìëá íééçä íéãåäéä ìà èáîå ,äååää ìà øáòäîå øáòä ìà èáî

øå÷î àìå äàøùä øå÷î åðì úùîùîä äéúåøåãì úéãåäéä úåáøúä ìåìëéî àéä úåãäéä"
äçñðúä êë - "éãòìáä åà ãéçéä àì êà úåãäéá áåùç áéëøî àéä úéãåäéä úãä .úåëîñ
,íéðååâîå íéáø íéðëú åàèéáù ,íéðåù íéîøæ úåãäéä äììë ãéîúîå æàî" .ä"ìéçú àùåðá
úåøôñå äéôåñåìéôá ,úåðîàá ,èôùîá ,äøáçå ãéçé éâäðéîá - íéðåù íéîåçúá åàèáúäù
ïîì íìåà .úãá íéðâåòî åéäå ,éúã éôåà øáòá åàùð äìà íéðëú .ììëá úéðçåøä äøéöéáå
÷ø àéä úãä ,íåéä .äùãç úéðåìéç-úéúåáøú äøéöé äëåúî úåãäéä äçéîöä ,äìëùää úôå÷ú
íòä ìò àìå éãåäéä íòá íé÷ìç ìò ÷ø úìáå÷îå ,úéãåäéä úåáøúä ìù äéáéëøîî ãçà
;"åìåë

ãøîä ììåë ,åéúåøåãì éãåäéä íòä ìù äáçøä úåáøúä ïååâéî úà úåãäéá äàåø æåò ñåîò
.øáòä úåøåãá

,äéîøæå åúã úììåëä ,éãåäéä íòä ìù åúåáøúì íùë 'úåãäé' äìéîá íéùîúùî åðà"
ììåë ,úéãåäéä úåáøúä ìù íéãáøä úáøå úøáèöîä äøéöéä ìò äúòôùäå úãä ìù äúåçúôúä
úãî úéùôåç úåáøúì úåãäéä úéáøî úà êôäå 19 -ä äàîá ìçäù ,õàåîä ïåìéçä êéìäú
äúéäù éôë ,18 -ä äàîä óåñ ãò úòøëî äúéä ìàøùé íò úåáøú ìò úãä úòôùä .äëìää
äîöîèöä ,20 -ä äàîá ãåçééáå ,úåðåøçàä íéðùä íééúàî êùîá .íéîòä ìë úåáøúá äúòôùä
íòä ìù åìåëë åáåø æëåøî äéä ïäá ,áøòîä úåöøàá íéîòä úåéåáøú ìò úãä úòôùä
áåø ééç úåçøåàá ,äéúåøéöéá :äáåøá úéðåìéç äëôä úéãåäéä úåáøúä íâå ,éãåäéä
úà íéììåë úéîåàì úåáøú ìë ìù íééãåçééä äéðééôàî .íäéúåðåîàáå íúåâäá ,íéãåäéä
áúë ,"åì úåôúåùîäå úåãéîòä úåéñì÷ä úåøéöéäå åéâäðî ,åéúåøåñî úùøåîå íòä úåãìåú
;úéèñéìàøåìô úåãäéì äììëéîä ùàø ,ïéëìî á÷òé 'ôåøô

,øàåàá äãåäé øåñôåøô ,íéìùåøé ,úéøáòä äèéñøáéðåàä .äàåùä úôå÷úì äçîåîå ïåéøåèñéä ä"ìéçú ùàøá úåáø íéðù ãîò

äàåùä úôå÷úì äçîåîå ïåéøåèñéä ,íéìùåøéá úéøáòä äèéñøáéðåàäî ,øàåàá äãåäé 'ôåøô
íéé÷î åðéà íéùðà ìù ìåãâ øåáéö" :áúë ,úåáø íéðù ä"ìéçú ùàøá ãîòù ,ìàøùé íò ìù
ìò àì øúååì ïëåî àåä ïéàå ,äîöåò ìù úøçà åà åæ äãéîá åúåãäé úà ùç ìáà ,úååöî
ìù éøåèñéää ìàä åéáâìù ,ìåãâ øåáéö åäæ . . .úéãåäéä åúåáøú ìò àìå úéúã-àì äùéâ
,ñëèå äðåîà ,äìéôú é"ò òôùåîäå ,ìàøùéá íãà ìëì ,úéèøô äçâùä ÷éðòîä éãåäéä íòä
êùîá åçîöù íééúã íéâäåð àìà ,ìàä ìù úååöî øúåé ïðéà úååöîäù ïàëî .àöîðá åðéà
áúë ãåòå ;"ïøöé ïîæäù úåòãå úåðåîà éøô úåììåë ïäå ,úåëåøà úåéøåèñéä úåôå÷ú
,úåãäé íä íéãåäé ìù íåé-íåé ééç ,úåãäé àåä ãåîìú ,úåãäé àåä ë"ðú" :øàåàá 'ôåøô
ìëåà ,úåãäé íä íéãåäé íéâäðéî ,úåãäé àéä úéãåäé äøéù ,úåãäé àéä úéãåäé äéøåèñéä
åæ àäú êà .úåãäé àéä úéãåäé úãù íùë ,úåãäé ïä úåéãåäé úåçéãá ,úåãäé àåä éãåäé
ïä äìà úåðåîàù éðôî - úéùàø ,íéãåäé ìù úåéúã úåðåîà íò úåãäé ääæð íà úåòè
íåé÷ ìù ãçà è÷ôñà ÷ø äðéäå äúéä úãù - úéðùå ,äìàì äìà úåãâåðî íéúòìå ,úåðåù
úåãäé .íúåãäé ìù è÷ôñà úéãåäéä úãä ïéà åðéîéá íéáø íéãåäé ìù íúðéçáî ;éãåäé
äéöæéìéååéö àéä úåãäé .åìù äëåøàä äéøåèñéäá øöé éãåäéä íòäù äî ìë ,ïë íà ,àéä
;"úéãåäé úåáøú àéä úåãäé ,úéãåäé

íåéë úéãåäéä äðéãîä ìéáùá" :ïäë íééç èôåùä øîà åððîæ úá úåãäéá èôùîäå ÷ãöä ìò
íéé÷ 'êåîë êòøì úáäàå' .äðåáúå úåéìðåéöàø ìù ,èôùî ìù ,÷ãö ìù úåãäé åðì äùåøã
;"'äìåë äøåúä ìë úåéäì äëéøö åæ - 'áåèäå øùéä úéùòå' ,øééðä ìò ÷ø

ìöøä áàæ ïéîéðá ,ìàøùé úðéãî äæåç øîà ,"ùàø íéøäì åðìù úãä éùðàì ïúéð àì"
íäì ïúéð àì äðéãî éðééðòáå úñðëä-éúáá í÷éæçäì òãð" ,"íéãåäéä úðéãî" åøôñá
;"áøòúäì

,ä"ìéçú úðééöî ,"éãåäéä íòä ìù åîåé÷ ééåëéñ úà äìéãâî åðúùéâù íéáùåç åðà"
ïî íéãåäéä ìù ìåãâ ÷ìç ÷éçøî àåäå ,øøåôîå âìôî íøåâ àåä éúãä ãñîéîä" .äðåàèéáá
íéáø úòã ìò ìá÷úäì äééåùòù äáéèðøèìà íéâéöî åðçðàù ãåòá ,éãåäéä íòä ïîå úåãäéä
.úùøåîäî úåîìòúäå úøåñîä ìåèéáá íéìâåã åðà ïéà .åðúùøåîì íúåà áø÷ìå åðîò éðáî
,íéãåäéë åðì äîéàúîä êøãá úàæ úåùòì íéöåø åðàù àìà .äìà ìëá íéëîåú åðà .àáøãà
íòä ïî øéòæ ÷ìç ÷ø úéñ÷åãåúøåàä úåãäéä úâöééî íåéë .íéèñéðîåäëå íéìàøùéë
äùéâä äôéãò ,êëéôì .úåøçà úåøåöá åúåãäé úà àèáì øçåá íòä ìù åáåø åìéàå ,éãåäéä
éãåäéä íòä ìù åîåé÷ êùîä ìò äøéîùì úéúéîàä äáåøòä àéä éøäù ,úåãäéì úéèñéìøåìôä
."åìåë íìåòáå ìàøùéá

àéä úéãåäéä úãäù éî ÷ø åððéà "éãåäé"å ,úéãäé úãì óãøð çðåî àåôà äððéà úåãäé
,åúåùé ìë àéä úåãäé .úéãåäéä úãä ìù ,éñ÷åãåúøåàä ,éðåöé÷ä âìôä àì éàãåå .åúðåîà
íòì óøèöäù åà ,íéãåäé íéøåäì ãìåðù íãà ìë àåä éãåäéå ,éãåäéä ìù åúåáøúå åúééùò
,éãåäéä íòä ìù åìøåâå ,åðúôå÷ú ìù íâ ,úåãäéä éëøòùå ,úåäãæäå äøéçá êåúî ,éãåäéä
áì õîåàáå ÷ãöá .åîìåò úô÷ùäå åéëøò ,åúééùò ,åúåùéé ,åúåéîöò ìù ãøôð éúìá ÷ìç íä
ìòáå ,íéìùåøéá úéøáòä äèéñøáéðåàá äìá÷ì øåñôåøô ,ïã óñåé åæ çåøá íéøáã øîà
ìàøùé ñøô úìá÷ ñ÷èá 1997 éàî ùãåçá àùðù ,ùâøðå øö÷ íåàðá ,íåìù íåùøâ ù"ò äøãú÷ä
:øîà êëå .úåãäéä íåçúá

ìë .íù àì ,ïàë .íéøáãä éðô íéðúùî ,äðåøçàä øåãä úéöçîá ,úåðåøçàä íéðùá"
äðîð éðàù ,åðéðéáù íéðåìéçä ìù íçåëá .úåéãøçä íò ääåæî úåãäéá øåù÷ä øáã
íéäæî åðçðàù ìëë ,äéöîéèéâì êëì íéðúåð íéðåìéçä åðà ìáà .úàæ úåðùì ,íîò
íéðúåðå ,úåéãøçä íò ,÷åçéøáå úö÷îá éãåäé àåäù øáã ìë øúåéå øúåé íéëìåäå
êùîá ,åðúð àìå .úåãäéä úà úâöééî úéðåöé÷ä úåéãøçä ÷øå êàù ,äðòèì äéöîéèéâì
,åðìù åðéëøã éãé ìò ,åð÷çùå ,íééðéá êøã íåùì äéöîéèéâì ,äðéãîä ìù äîåé÷ úåðù
."úåáøúë úåãäéä ìù íééðéáä éðååâ ìë úà

êðçîä ."úåéðåìéç" âùåîä ìù íéøåàéú äîë íâ óéñåäì éåàø ,úåãäéä ìù äìà úåøãâä ìò
,äæä ïîæì úåëééù) úåéøìå÷ñ íùä ìù åîåâøúë "úåéðåìéç" âùåîä úà øàúî øåãðá àéðåù
ïåèìùî úéçøæàä äøáçä øåøçù àåä ,íåéä ãò øúåéá ìáå÷îäå éðåùàøä äðáåîå" ,(éöøàì
íäéðåâøàá íéçøæàä ìù íðééðò úåéäì íéëôåä ä÷é÷çäå ïåèìùä .íééúãä ä÷é÷çäå ãñîéîä
ìù äàöåúë ,úåøåàðä úåîåàäå úåðéãîä áåøá úìáå÷î äæ ïáåîá úåéðåìéç .íééðéãîä
."íéìåúôð-áø éøåèñéä êéìäú

éøä éðåìéç úåéäì ìáà ;úåéîúñ êåúîå úåìöò êåúîå ,úåøåá êåúî øùôà éúã-àì úåéäì"
úîçî éðåìéç åðéà éðåìéç" .é÷ñðìéîñ øäæé áúë ,"éðåìéç úåéäì äøéçá êåúî äæ
,åìù åú÷æç ìò íìåòá ãåîòì øçáù úîçî àìà ,'äùáééúð åúðåîà'ù úîçî ,'åì ï÷åøúð'ù
,÷ôåà ãò ÷ôåàî äîéìù ,úììåë-ìë ,úçà äðåîàì ïåãð éúìáå ,éúãä úðåîàá äãåî éúìá
."'òìñä úôéë' úðåîà

ñçééúî ,"íéöåáé÷ä øðéîñ" êåðéçì äììëéîá åððîæ úá úåãäéì äöøî ,ïåøåà øéàé ø"ã
àéä úéùôçä úåãäéá úåéðåìéç" :äìà íéìéîá úéùôçä úåãäéä ìù øù÷äá "úåéðåìéç" âùåîì
íðéà ,ééçá øáã íéðùî íðéà åîåé÷-éàá åà íéäåìàä ìù åîåé÷á éúðåîàù ,êëì úåòãåîä
."íéäåìà ìù åøáåãì åîöò íùù åäùéî ìù äëìää úååöéîì úééöì éúåà íéáééçî

,äååäá úéèñéìàøåìô úåãäéì äììëéîä àéùð ,öøîå í"ôî éâéäðîî ,ïáö øéàé ,øáòùì øùä
éôë ,úéìéìù äéøåâè÷ äððéà úåéðåìéçä" :éðëåúäå éâåìä åðáåîá âùåîä úà øàúî
äéôåñåìéôä ïåùìë ,'øãòéä' ìò úãîåò äðéà àéä .íééðåöé÷ä äéãâðúî ïåòèì íéñðîù
íéîù-úàøéá ùåãâå àìî äéäù ììç ,íå÷àå ,÷éø äðéà àéä .íééðéáä éîé ìù úéãåäéä
äãîòå úéðçåø-úéúåáøú äô÷ùä àéä úåéðåìéçä .òúôì ï÷åøúðå äîéîúå äëæ äðåîàáå
úà óåëì àáä ,éúã ãñîéî ìù åúèéùì äæéú-éèðà úðéçáá íðîà àéä .úéúøáç-úéúåáøú
äîöò äãéîòäá íìåà ,äøáçä ììë ìò åìù úåáééçîä úåîøåðäå åéëøò ,åéúåðåîà
ééç ìù úùãçúî úåàéìî à÷ååã àìà ,úå÷éø àì úâöééî àéä úéúãä äééôëì äæéú-éèðàë
."äøáçäå çåøä

úåéðåìéçä úà øù÷î úåéîåàìå úåðåéö ìù úåéâåñá äöøîå èñéöéìáåô ,øéð-øá áã
êåú ,äéøåèñéää êåúì íéãåäéä ìù úùãåçîä äñéðëá àåä äîñé÷å úåðåéöä ãåñé" :úåðåéöì
ìò äéäé äîåù éëå ,åðçåë úåìáâéî úà åðòãé äìéçúëìî .äìëéøãà àåä íãàä éë äçðä
ù÷òúéù éî . . .äëøã úéååúäá ãàî úéèñéìàéø êà ,äéãòéá ãàî úéì÷éãø úåéäì úåðåéöä
."'úéèø÷ðå÷ äéôåèåà' åà ,'úéðåìéç úåéçéùî' åðëøãì àø÷é ãàî

íéãåäéä øåàéú úåòöîàá âùåîì ïåæéáâ úåø 'ôåøô úéðèôùîä úùøãð ,äëøòù øôñì äîã÷äá
úåéäì íéìåëé ,íúåãäé úà øîùì íéöåø êà ,úååöéî éøîåù íðéàù íéãåäé" :íéðåìéçä
äéâåìåàéãéà ìù ïééðò àéä 'úåéðåìéç'á íúøéçáù äìàë ùé .úãä éáâì úåðåù úåãîò éìòá
úéáåéç äôãòä øùàî úãä úååöéîì úåôéôëä úìéìù øúåé äðéä íúøéçáù äìàë ùéå ,íéëøòå
úåùçëúä ììë êøãá ïéà ,íéâåñä éðùî 'íéðåìéç' ìöà íìåà ,úøçà úéúðåîà úøâñî ìù
íéøçåá íä íà óà ,úéãåäéä úãì õéîà éøåèñéä øù÷ äøåù÷ úéîåàì úåäæë úåéãåäéù ,êëì
."íäéìò éáéèîøåðä äô÷åúá úòë øéëäì àì